กระทิง หรือ เมย เป็นสัตว์กีบ มีรูปร่างใหญ่โตล่ำสัน มีรูปร่างหน้าตาคล้ายกับวัว กระทิงมีขนสีน้ำตาลเข้มจนถึงดำ ขาทั้งสีสี่ขาวเหมือนใส่ถุงเท้า มีความยาวหัว-ลำตัว 2.5-3.3 เมตร

มีขนาดหางยาว 0.7-1.05 เมตร ความสูงที่หัวไหล่ 1.65-2.2 เมตร มีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมีย หน้าผากเป็นโหนกสีเหลืองอ่อน ตัวผู้ใหญ่กว่าและหนักกว่าตัวเมียราว 25 เปอร์เซ็นต์ หลังคอเป็นโหนกสูงเกิดจากส่วนของกระดูกสันหลังที่ยื่นยาวออกไป

ลักษณะทั่วไปของ กระทิง หรือ เมย

กระทิง, เมย มีรูปร่างหน้าตาคล้ายกับวัว มีขนาดใหญ่ขนตามลำตัวมีสีดำ ขนบริเวณเหนือหน้าผากออกสีเทา หรือสีเหลืองโดยมีขนสีน้ำตาลอ่อนปกคลุมบริเวณหน้าผาก เรียกว่า “หน้าโพ” ขาทั้งสี่ข้างตั้งแต่เหนือหัวเข่าไปจนถึงกีบเท้ามีสีขาว หรือสีเหลือง มองดูคล้ายสวมถุงเท้า เขาของกระทิงมีสีเหลืองมะกอก ปลายเขามีสีดำที่โคนเขามีรอยย่น

ซึ่งรอยย่นนี้ จะพบมากขึ้นเมื่อกระทิงอายุเพิ่มขึ้น กระทิงตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย ลูกกระทิงที่เกิดมาใหม่จะมีสีน้ำตาลแกมแดงเหมือนสีขน ของเก้งธรรมดา มีสีเส้นสีดำพาดผ่านกลางหลัง ลูกกระทิงตอนเล็กๆ จะไม่มีถุงเท้าเหมือนพ่อแม่ คนไทยในภาคอีสานจะเรียก กระทิง ว่า เมย

กระทิง หรือ เมย

ถิ่นที่อยู่อาศัย

กระทิงชอบอาศัยอยู่ในป่าที่มีทุ่งหญ้าอยู่ใกล้เคียง ชอบพื้นที่ต่ำ แต่ก็ยังพบได้สูงถึง 2,800 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล เราสามารถพบกระทิงได้ตลอดทั้งแผ่นดินใหญ่ของเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และศรีลังกา

ปัจจุบันยังพบอยู่ในภูฏาน กัมพูชา จีน อินเดีย ลาว มาเลเซีย (เฉพาะคาบสมุทรมลายู) พม่า เนปาล ไทย และเวียดนาม เป็นต้น กระทิงเคยถูกแบ่งเป็นสามชนิดย่อย คือ Bos gaurus gaurus อาศัยอยู่ในอินเดีย เนปาล ภูฏาน B. g. readei อาศัยอยู่ในพม่า จีนตอนใต้ ลาว เวียดนาม กัมพูชา และไทย

เหนือคอคอดกระ ส่วน B. g. hubbacki พบในประเทศไทยในพื้นที่ใต้คอคอดกระลงไปถึงมาเลเซียตะวันตก อย่างไรก็ตาม การแบ่งเป็นสามชนิดย่อยนี้อาศัยการแบ่งตามสีสันและขนาด

ซึ่งปัจจุบันไม่นิยมใช้อีกต่อไปนอกจากกระทิงป่าแล้ว ยังมีกระทิงบ้านซึ่งสืบสายเลือดมาจากกระทิงป่า แต่ไอยูซีเอ็นถือว่าเป็นสัตว์ต่างชนิด โดยมีชื่อวิทยาศาสตร์เป็น Bos frontalis พบในอินเดีย จีน และพม่า

วัวกระทิง

การหาอาหารและการล่า

กระทิงจะออกหากินในตอนเช้า ชอบกินหญ้าและใบไม้เป็นอาหารหลัก และชอบกินหญ้าอ่อนมากกว่าหญ้าแก่ ตกบ่ายจะพักผ่อนและเคี้ยวเอื้อง หรือฟางข้าว ถึงตอนเย็นค่อยออกหากินอีกครั้งจนถึงค่ำแล้วก็พากันเข้าป่าทึบเพื่อพักผ่อนและนอนหลับ สำหรับในพื้นที่ที่มีมนุษย์รบกวนมาก

กระทิงจะเปลี่ยนพฤติกรรมเป็นสัตว์หากินกลางคืน เนื่องจากกระทิงเป็นสัตว์ขี้อาย ไม่ชอบอยู่ใกล้มนุษย์ แต่เคยมีบันทึกว่ากระทิงจู่โจมและทำร้ายมนุษย์ที่เข้าใกล้มากเกินไปจนถึงชีวิต ศัตรูในธรรมชาติของกระทิงคือเสือโคร่งและมนุษย์ ในอินเดีย กระทิงเป็นอาหารหลักของเสือโคร่ง แต่ในเขตฯ ห้วยขาแข้งของไทย ไม่พบว่าเสือโคร่งล่ากระทิงเลย

ประวัติ วัว กระทิง

การผสมพันธุ์

กระทิงหรือเมย จะผสมพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี ออกลูกได้ทุก 12-15 เดือน คาบการเป็นตัวประมาณ 3 สัปดาห์ ระยะเวลาเป็นตัวตั้งแต่ 1-4 วัน แม่กระทิงตั้งท้องนาน 270-280 วัน

เมื่อใกล้ออกลูกแม่กระทิงจะปลีกตัวออกจากฝูง ออกลูกครั้งละตัว ลูกแรกเกิดหนัก 23 กิโลกรัม แม่กระทิงจะเลี้ยงดูลูกเป็นเวลานานราว 9 เดือน ลูกกระทิงสาวจะถึงวัยเจริญพันธุ์ได้เมื่ออายุได้ 2-3 ปี ในแหล่งเพาะเลี้ยงมีอายุได้ถึง 26 ปี

กระทิงฝูงหนึ่งมีราว 8-11 ตัว แต่บางฝูงอาจมีมากถึง 40 ตัว พื้นที่หากินกว้างเฉลี่ยประมาณ 78 ตารางกิโลเมตร ฝูงหนึ่งประกอบด้วยตัวผู้ตัวเต็มวัยหนึ่งตัว นอกนั้นเป็นตัวเมียและวัยรุ่น ตัวผู้ที่เติบโตขึ้นอาจแยกออกไปตั้งฝูงของตัวเอง หรือถ้าเริ่มพ้นวัยหนุ่มก็อาจแยกไปเป็นกระทิงโทน

เสียงร้องเตือนภัยของกระทิงเป็นเสียงพ่นฟึดฟัดและเสียงมอ ส่วนตัวผู้เปล่งเสียงได้มากกว่า คือเสียงเรียกให้หยุด เสียงเรียกรวมฝูง และเสียงกู่ร้องซึ่งอาจยาวนานนับชั่วโมงในช่วงผสมพันธุ์

วัวลูกผสมกระทิง

สถานภาพในแต่ละประเทศ

ปัจจุบันคาดว่ามีกระทิงอยู่ทั่วโลก 13,000-30,000 ตัว ประชากรของกระทิงลดลงอย่างต่อเรื่องจากการล่าและสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย นอกจากนี้กระทิงยังเสี่ยงที่จะติดโรคจากวัวควายของชาวบ้าน เช่นโรคปากเท้าเปื่อยและโรครินเดอร์เพสต์

ภูฏาน

กระทิงยังพบอยู่ตลอดเขตภูเขาทางใต้ของประเทศ ในเนปาล ประชากรกระทิงส่วนใหญ่อยู่ในอุทยานแห่งชาติจิตวันและเขตสงวนพันธุ์สัตว์ป่าปาร์ซา การประเมินในทศวรรษ 1990 คาดว่ามีอยู่ประมาณ 250-350 ตัว แนวโน้มของประชากรคาดว่ายังทรงตัว ส่วนในบังกลาเทศคาดว่ากระทิงสูญพันธุ์ไปจากประเทศแล้ว

กระทิง สเปน

จีน

กระทิงยังพบได้ในยูนนานและทางตะวันออกเฉียงใต้ของทิเบต คาดว่าในยูนนานยังมีอยู่ประมาณ 600-800 ตัว ในอินเดีย คาดว่ายังมีกระทิงอยู่ 12,000-22,000 ตัวในปี 2545 แนวโน้มของประชากรกระทิงในเขตอนุรักษ์ของอินเดียก็ยังคงทรงตัว

ลาว

มีกระทิงทั่วประเทศอยู่ประมาณ 1,000 ตัว คาดว่าอยู่กันอย่างกระจัดกระจาย ความหนาแน่นประชากรต่ำมาก และจำนวนประชากรกำลังลดลงอย่างรวดเร็ว ส่วนในมาเลเซียคาดว่ามีกระทิงเหลืออยู่ไม่ถึง 500 ตัว

พม่า

ในพม่าพบมีอยู่น้อยมาก จึงประเมินสถานภาพได้ยาก ในการสำรวจที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทามินที ซึ่งเป็นป่าอนุรักษ์ที่ใหญ่ที่สุดของประเทศในปี 2537 คาดว่ามีกระทิงเหลืออยู่ราว 100-200 ตัวเท่านั้น ในกัมพูชา จำนวนกระทิงลดลงไปมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ปัจจุบันพื้นที่ที่ยังพบกระทิงอยู่ในเขตจังหวัดมณฑลคีรีทางตะวันออกของประเทศ

กระทิง ภาษาอังกฤษ

ประเทศไทย

ในประเทศไทยได้มีการประเมินจำนวนประชากรกระทิงในปี 2537 ไว้อยู่ที่ 920 ตัว มีเขตอนุรักษ์เพียง 6-7 แห่งเท่านั้นที่มีประชากรเกินกว่า 50 ตัว พื้นที่ที่สำคัญที่สุดคือ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อช.ทับลาน อช.ปางสีดา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เขตฯ ทุ่งใหญ่นเรศวร อช. แก่งกระจาน เขตฯ แม่น้ำภาชี เขตฯ คลองนาคา และอาจรวมถึงเขตฯ อมก๋อยและเขตฯ แม่ตื่น แต่ความหนาแน่นของประชากรก็ยังต่ำมาก

เช่นที่ห้วยขาแข้ง มีความหนาแน่นของประชากรกระทิงไม่ถึงครึ่งของจำนวนที่ตามประเมินว่าป่าจะรับได้ อย่างไรก็ตามประชากรกระทิงของประเทศในหลายแห่งมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะที่ห้วยขาแข้งและทุ่งใหญ่นเรศวร

ซึ่งมีการติดตามป้องกันการลักลอบล่าสัตว์อย่างมีประสิทธิภาพ ที่พื้นที่ปลูกป่าเขาแผงม้าซึ่งอยู่ติดกับ อช. เขาใหญ่ มีจำนวนกระทิงเพิ่มขึ้นจาก 2 เป็น 100 ตัวภายในเวลาไม่ถึง 10 ปี และจำนวนนี้ยังคงทรงตัวอยู่ดีระหว่างปี 2547-2550