วันนี้เราจะพาเพื่อนๆ มาทำความรู้จักกับ อีเห็นข้างลาย, อีเห็นธรรมดา หลายๆ คนคงจะเคยได้ยินชื่อนี้คุ้นหูกันมาพอสมควร ด้วยสรรพคุณและประโยชน์จากมูลหรือขี้ของมัน ที่หลายๆคนเคยได้ยินถึงความสามารถในการนำขี้หรือมูลมาทำเป็นส่วนผสมของกาแฟ

ซึ่งราคาของขี้มันก็แพงมากทำให้คนไทยนิยมนำสัตว์ประเภทนี้มาเลี้ยงเพื่อเอาขี้หรือเอามูลของอีเห็นกันมากขึ้น แต่ก่อนอื่นที่เราจะเลี้ยงอีเห็นเพื่อเอามูลหรือขี้ เราจะต้องมาศึกษาถึงชีวิตและพฤติกรรมของอีเห็นข้างลายกันก่อน เพราะเราต้องศึกษาถึงความเป็นอยู่ในทุกๆ เรื่องเพื่อข้อมูลที่ถูกต้อง ก่อนที่เราจะนำสัตว์ชนิดนี้มาเลี้ยง

อีเห็นข้างลาย

ลักษณะทั่วไปของ อีเห็นข้างลาย, อีเห็นธรรมดา

อีเห็นข้างลาย, อีเห็นธรรมดา – (Common Palm Civet, Mentawai Palm Civet, Asian palm civet)    อีเห็นข้างลาย หรือ อีเห็นธรรมดา หรือ มูสังหอม ในภาษาใต้ (อังกฤษ: Asian palm civet; ชื่อวิทยาศาสตร์: Paradoxurus hermaphroditus)

เป็นอีเห็นที่มีขนาดเล็ก สีขนตามลำตัวเป็นสีเทาเข้มจนเกือบดำ ยกเว้นบริเวณรอบจมูก หู ขา และปลายหางมีสีดำมีลายสีขาวพาดขวางบริเวณหน้าผาก หลังมีจุดเล็ก ๆ สีดำเรียงตัวเป็นแนวยาว 3 เส้น จากไหล่ถึงโคนหาง

หางมีความยาวพอ ๆ กับลำตัว ขนปลายหางบางตัวอาจมีสีขาว มีต่อมน้ำมันและจะส่งกลิ่นออกมาเมื่อเวลาตกใจ ซึ่งต่อมน้ำมันนี้จะแตกต่างจากชะมดหรืออีเห็นชนิดอื่น ๆ ตัวเมียมีเต้านม 3 คู่

อีเห็นข้างลายเป็นอีเห็นขนาดเล็ก น้ำหนักประมาณ 2-5 กิโลกรัม

ความยาวหัว-ลำตัว 43-70 เซนติเมตร สีพื้นสีเทาหรือสีเนื้ออ่อน บริเวณใบหน้า รอบจมูก ใบหู ขา และหาง มีสีดำ หน้าผากสีขาว มีสันสีดำแคบ ๆ พาดตามแนวสันจมูก มีเส้นสีดำไม่เด่นชัดนักห้าเส้นพาดตามแนวลำตัวขนานกับแนวกระดูกสันหลัง หางยาวใกล้เคียงความยาวลำตัว อีเห็นข้างลายตัวเมียมีหัวนม 3 คู่

มีความยาวลำตัวและหัว 43–71 เซนติเมตร ความยาวหาง 40.6–66 เซนติเมตร น้ำหนัก 2–5 กิโลกรัม อีเห็นชนิดนี้มีต่อมกลิ่นที่ปล่อยกลิ่นฉุนออกมาเมื่อตกใจกลัว สารที่ปล่อยกลิ่นนี้ต่างจากน้ำมันที่ได้จากชะมดเช็ด

ตัวเห็น คือ

เขตกระจายพันธุ์

อีเห็นข้างลายมีเขตกระจายพันธุ์กว้างขวางมาก พบได้ตั้งแต่อินเดีย ศรีลังกา ตลอดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จนถึงฟิลิปปินส์ จากตอนใต้ของจีนลงมาถึงบอร์เนียว หมู่เกาะซุนดา สุลาเวซี หมู่เกาะอาลู

อาศัยอยู่ในป่าดิบชื้นเขตร้อน และป่าผลัดใบ พื้นที่กสิกรรมชายป่า พบได้ที่ระดับความสูงตั้งแต่ระดับน้ำทะเลจนถึง 2,400 เมตร ตัวผู้มีอาณาเขตประมาณ 17 ตารางกิโลเมตร ส่วนตัวเมียพื้นที่เล็กกว่ามากเพียง 1.6 ตารางกิโลเมตร

อีเห็นข้างลายมีการกระจายพันธุ์ที่กว้างขวางมาก โดยพบตั้งแต่รัฐชัมมูและกัศมีร์ และภาคใต้ของอินเดีย, ศรีลังกา, เนปาล, รัฐสิกขิม, ภูฏาน, พม่า, ไทย, ลาว, กัมพูชา, เวียดนาม, มาเลเซีย, สิงคโปร์, ฟิลิปปินส์, เกาะสุมาตรา, เกาะชวา, เกาะบอร์เนียว, เกาะซูลาเวซี และหมู่เกาะซุนดาน้อย และมีชนิดย่อยมากถึง 30 ชนิด

ในบางพื้นที่ เช่นบางแห่งในประเทศลาว อีเห็นข้างลายอาศัยใกล้ชุมชนและปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมของสังคมมนุษย์ได้ดี ตอนกลางวันมันอาจนอนหลับในฉาง ท่อน้ำ หรือใต้หลังคา พอพลบค่ำก็ออกไปจับหนู หรือหากินผลไม้ตามสวนของชาวบ้าน เช่น มะม่วง กาแฟ สับปะรด กล้วย

ตัวอิเหน

ถิ่นอาศัย

อีเห็นข้างลาย, อีเห็นธรรมดา จะมีพฤติกรรมมักอาศัยและหากินตามลำพัง สามารถปรับตัวให้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่หลากหลายได้ ตั้งแต่ ป่าดิบชื้น, ป่าดิบแล้ง ไปจนถึงชายป่าที่ใกล้กับพื้นที่เกษตรกรรมของมนุษย์ อีเห็นข้างลาย, อีเห็นธรรมดา จะกินอาหารได้ทั้งพืชและสัตว์ เช่น สัตว์ขนาดเล็กจำพวกแมลง

และน้ำหวานของเกสรดอกไม้ ออกหากินในเวลากลางคืน นอนหลับในเวลากลางวัน ใช้เวลาส่วนมากตามพื้นดินและจะใช้เวลาน้อยมากอยู่บนต้นไม้ ออกลูกครั้งละ 2–4 ตัว โดยจะเลี้ยงลูกอ่อนไว้ตามโพรงไม้หรือโพรงหิน ในญี่ปุ่นก็พบอีเห็นข้างลายได้เช่นกัน แต่ประชากรในญี่ปุ่นนี้เกิดจากการนำเข้าไปเลี้ยงในช่วงปลายทศวรรษ 1800 และสืบเผ่าพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน

การออกหาอาหาร

ปกติอีเห็นข้างลายจะออกหากินโดยลำพัง ออกหากินตั้งแต่ฟ้ามืดและกลับสู่ที่พักก่อนรุ่งสาง กินผลไม้เป็นอาหารหลัก เช่น เบอร์รี ผลปาล์ม ลูกไทร และผลไม้ที่ฉ่ำน้ำอื่น ๆ มันจะคัดเลือกผลไม้อย่างพิถีพิถัน ผลใดที่ยังสุกไม่ได้ที่ก็จะยังไม่กินแต่จะปล่อยไว้กินในวันหลัง

นอกจากผลไม้แล้วก็ยังอาจกินไข่และสัตว์ขนาดเล็กด้วย ชีวิตของอีเห็นข้างลายจะผูกพันกับต้นไม้มากกว่าชะมดแผงหางปล้อง แต่ก็ยังน้อยกว่าอีเห็นหูด่าง เมื่ออยู่ในอาณาเขต อีเห็นข้างลายจะพักผ่อนบนต้นไม้ต้นเดิมซ้ำ ๆ อยู่หลายวันก่อนจะเปลี่ยนต้น ต้นไม้ที่เลือกพักมักเป็นต้นที่มีโพรงและไม้เลื้อยพัน

ชะมด ประเภทสายพันธุ์

ฤดูผสมพันธุ์

อีเห็นข้างลายผสมพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี แต่มักพบลูกอีเห็นในช่วงเดือนตุลาคมถึงธันวาคม แม่อีเห็นออกลูกคราวละ 2-4 ตัว ในแหล่งเพาะเลี้ยง อีเห็นข้างลายมีอายุ 14 ปี

ในระบบนิเวศ อีเห็นมีบทบาทเป็นผู้แพร่กระจายเมล็ดพันธุ์พืชที่สำคัญ แต่สำหรับเกษตรกร มักมองว่าอีเห็นข้างลายเป็นศัตรูเนื่องจากเข้ากัดกินพืชผล บ่อยครั้งจึงต้องถูกกำจัด ในบางพื้นที่อีเห็นก็ถูกมนุษย์ล่าเพื่อเป็นอาหาร เช่นในอินเดียและจีน

ในประเทศอินโดนีเซีย อีเห็นข้างลายถูกใช้เป็นสัตว์งานสำคัญในอุตสาหกรรมกาแฟชื่อหนึ่ง โดยมีหน้าที่คัดเลือกเมล็ดที่เหมาะสมแล้วกินเข้าไป เมล็ดกาแฟที่ถูกกลืนเข้าท้องจะผ่านทางเดินอาหารแล้วขับถ่ายออกมาทั้งเมล็ด คนงานจะเก็บมูลไปเข้ากระบวนการผลิตต่อไป กาแฟชนิดนี้มีกลิ่นและรสชาติเป็นเลิศ หายากและมีราคาสูงมาก

ขายชะมด ราคา

สถานภาพ

สถานภาพประชากรยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่มีหลักฐานเพียงพอที่จะกล่าวได้ว่าอีเห็นข้างลายยังมีจำนวนประชากรอยู่มากตลอดเขตกระจายพันธุ์ อย่างน้อยก็เป็นอีเห็นที่มีจำนวนประชากรมากที่สุดชนิดหนึ่ง ยกเว้นเพียงในจีนตอนใต้ซึ่งถูกล่าอย่างหนัก ไซเตสจัดไว้ในบัญชีหมายเลข 3 ไอยูซีเอ็นประเมินสถานภาพไว้ว่า ไม่ถูกคุกคาม (2554)

อีเห็นข้างลายไม่ได้ถูกจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2546  ปัจจุบันทางสวนสัตว์เชียงใหม่ได้มีโครงการในการเพาะเลี้ยงอีเห็นข้างลาย เพื่อผลิต “กาแฟขี้ชะมด” ซึ่งเป็นกาแฟที่ได้จากมูลของอีเห็นข้างลาย มีราคาซื้อขายที่สูงมาก และในการเพาะเลี้ยงเพื่อใช้ประโยชน์ในการนี้ที่จังหวัดตรังโดยเอกชนด้วย อีเห็นจึงถูกจัดให้เป็นสัตว์เลี้ยงเพื่อเอาขี้มาขายและนำมาทำเป็นกาแฟ