วันนี้เราจะพาเพื่อนๆ ทุคนมารู้จักกับ หมีหมา หรือหมีคน หมีหมาเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ที่ได้รับการคุ้มครองตาม พรบ. คุ้มครองตามกฎหมาย เป็นสัตว์ที่หาได้อยากและใกล้สูญพันธุ์

ดังนั้นวันนี้เราจะพาเพื่อนๆ ทุกคนไปทำความรู้จักกับการใช้ชีวิตของหมีหมาแบบละเอียดกัน การกระจายพันธุ์ของหมีหมานั้นจะเป็นอย่างไร การออกหาอาหารเพื่อความอยู่รอด และพฤติกรรมอื่นๆ ที่นอกเหนือจากนี้จะเป็นอย่างไรเราไปทำความรู้จักพร้อมๆ กันเลย

ลักษณะทั่วไปของ หมีหมา

หมีหมา เป็นสัตว์ที่มีขนาดเล็กที่สุดในโลก หากเทียบเท่ากับหมีควายหรือหมีธรรมดา เมื่อหมีหมายืนสองขาจะมีความสูงราว 120 เซนติเมตรเท่านั้น มีน้ำหนัก 64 กิโลกรัม มีขนสีดำสั้นเกรียน ที่หน้าอกมีเส้นสีครีมเป็นรูปตัวยู (U) ซึ่งแตกต่างจากหมีความยที่มีรูปที่หน้าอกเป็นรูปตัว วี (V)

หมีหมาบางตัวอาจมีลายแบบอื่นเช่นเป็นวงหรือเป็นขีดโค้ง ตีนทั้งสี่มีเล็บยาวโค้งแหลมคม เล็บอาจยาวได้ถึง 6 นิ้ว เขี้ยวยาวกว่าหมีชนิดอื่น ลิ้นยาวมาก หางสั้นราว 2 นิ้ว หูกลม ตัวผู้หนักประมาณ 30-60 กิโลกรัม ส่วนตัวเมียหนักราว 20-40 กิโลกรัม ตีนของหมีหมาชี้เข้าเช่นเดียวกับหมีสล็อท (Melursus ursinus) ทำให้ท่าเดินดูคิกขุน่ารักแบบนกพิราบ

หมีหมา

นิเวศวิทยาและพฤติกรรมของหมีหมา

หมี หรือหมีคน สายตาไม่ค่อยดีคล้ายหมีควาย แต่จมูกมีประสิทธิภาพดีมาก มักออกหากินตามลำพัง แต่บางครั้งหากินเป็นคู่ อาศัยหลับนอนบนต้นไม้ เป็นหลักโดยหักใบไม้มากองเป็นพื้นที่เขตและนอนทับไว้

มักออกหาอาหารเวลากลางคืน ชอบอยู่ในป่าพื้นที่ต่ำกว่าหมีควาย เช่น ป่าเต็งรัง, ป่าดิบชื้น หมีหมาจะส่งเสียงร้องคล้ายสุนัขจึงเรียกว่า “หมีหมา” เวลาสงสัยหรือได้กลิ่นแปลกปลอมจะลุกขึ้นยืน 2 ขา และชูจมูกสูดดม

หมีชนิดนี้กินอาหารได้หลายประเภท เช่น แมลง , ปลวก , ไส้เดือน บางครั้งอาจกินมะพร้าว ปาล์ม พืชผลของมนุษย์ อาหารที่ชอบที่สุดคือ ผึ้ง ผสมพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี ออกลูกครั้งละ 2 ตัว ลูกเกิดใหม่จะยังไม่ลืมตาและไม่มีขน ลูกหมีจะอยู่กับแม่จนเริ่มโต

ชนิดของหมีหมา

หมีหมามีสองชนิดย่อย คือ Helarctos malayanus malayanus พบในแผ่นดินใหญ่และสุมาตรา และ Helarctos malayanus euryspilus พบเฉพาะบนเกาะบอร์เนียว

หมีหมา หมีควาย

การกระจายพันธุ์

ตั้งแต่ภาคใต้ของจีน รัฐอัสสัมของอินเดีย ไทย พม่า ลาว เวียดนาม กัมพูชา มาเลเซีย เกาะบอร์เนียว และเกาะสุมาตรา

เขตพื้นที่การหาอาหาร

หมีหมาหากินในป่าฝนเขตร้อน พบในจีนตอนใต้ พม่า บังกลาเทศ มาเลเซีย ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม เกาะสุมาตราและบอร์เนียว

อาหาร

หมีหมาเป็นสัตว์ที่ปีนต้นไม้เก่ง หากินได้ทั้งพืชและสัตว์ เช่นแมลง ผลไม้ ต่างๆ กิ้งก่า รังผึ้ง และนก เป็นต้น จะออกหากินในเวลาตอนกลางคืนเป็นส่วนใหญ่ ส่วนตอนกลางวันจะขึ้นไปพักผ่อนบนต้นไม้ ไม่ออกหากินตอนกลางวัน หมีหมามีประสาทรับกลิ่นที่ดีมาก มีสายตาไม่ค่อยดีหนักจึงทำให้หมีหมาถูกล่าได้ง่าย

รูปหมีหมา

การผสมพันธุ์

หมีหมาไม่ต้องจำศีล การผสมพันธุ์ของหมีหมาสามารถผสมพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี มีระยะเวลาในการตั้งท้องนานประมาณ 96 วัน มักออกลูกทีละสองตัว ลูกหมีแรกเกิดหนัก 280-340 กรัม

หมีหมาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่มีขนาดเล็ก เมื่ออายุได้สองสามเดือนก็เริ่มวิ่งและตามแม่หากินได้ หย่านมเมื่ออายุ 18 เดือน และเริ่มหากินเองได้เมื่ออายุได้ปีครึ่งถึงสองปีครึ่ง ถึงวัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุ 3-4 ปี ในแหล่งเพาะเลี้ยงหมีหมาอยู่ได้ถึง 28 ปี

ลูกหมีหมาซุกซนและขี้เล่น ชาวบ้านบางท้องที่จึงชอบจับไปเป็นสัตว์เลี้ยง แต่เมื่อโตขึ้นหมีหมาจะเป็นสัตว์ที่ดุมาก ในประเทศไทย มีรายงานว่าหมีหมาจู่โจมทำร้ายคนแบบไม่ให้สุ้มให้เสียง และเป็นหนึ่งในสัตว์เพียงไม่กี่ชนิดที่เสือโคร่งไม่อยากข้องเกี่ยวถ้าไม่จำเป็น

ขนที่สั้นเกรียนหนาแน่นและลื่นช่วยให้หมีหมาป้องกันตัวได้เป็นอย่างดี เมื่อศัตรูจับหรือกัด หมีหมาจะบิดให้ลื่นหลุดจากคมเขี้ยวและอุ้งเล็บกลับมาแว้งกัดได้

หมี หมา helarctos

ศัตรูของหมีหมา

ศัตรูในธรรมชาติของหมีหมามีไม่มากนัก เช่นเสือโคร่ง เสือดาว เสือลายเมฆ หมีควาย งูเหลือม แต่ศัตรูที่ร้ายที่สุดของหมีหมาก็คือ คน หมีหมาถูกคุกคามอย่างหนักทั้งการสูญเสียป่าไม้ถิ่นที่อยู่อาศัยและถูกล่า เช่นเดียวกับหมีทั้งหลายที่เป็นที่ต้องการในตลาดยาจีน

แต่หมีหมาโชคร้ายกว่าเพราะเป็นที่ต้องการมากที่สุด ไม่ว่าจะเป็น อุ้งตีน ถุงน้ำดี เนื้อ ไขมัน ไขสันหลัง เลือด กระดูก ในไต้หวัน ซุปอุ้งตีนหมีที่ทำจากหมีหมาเป็นที่นิยมมาก ในมาเลเซีย ชาวบ้านบางแห่งนิยมเลี้ยงหมีหมาไว้เป็นสัตว์เลี้ยง ในการเลี้ยงหมีหมาจะต้องเลี้ยงตั้งแต่ยังเล็ก นั่นคือแม่หมีจะต้องถูกฆ่าเพื่อชิงลูกอ่อนมาเลี้ยง

แม้ปัจจุบันการค้าขายอวัยวะหมีเป็นเรื่องต้องห้ามในหลายประเทศ แต่ไต้หวันและเกาหลีใต้ยังคงเป็นศูนย์กลางของนักกินหมี สองประเทศนี้ยังคงไม่เข้าร่วมสนธิสัญญาไซเตส ความเชื่อเกี่ยวกับการบริโภคสัตว์ป่าของคนในวัฒนธรรมนี้ได้หยั่งลึกจนยากจะเปลี่ยนแปลง

สถานภาพปัจจุบัน

สัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวน และคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535 ไอยูซีเอ็นประเมินสถานภาพของหมีหมาว่าอยู่ในระดับเสี่ยงสูญพันธุ์ (2550) ไซเตสจัดไว้ในบัญชีหมายเลข 1