วันนี้เราจะพาเพื่อนๆ มาทำความรู้จักกับ ตุ๊กแก (Tokay Gecko) ตุ๊กแกเป็นสัตว์บ้านและไม่ได้รับการคุ้มครองและสำหรับใครหลายๆ คนคงจะคุ้นเคยและรู้จักถึงรูปร่างหน้าตาของสัตว์ชนิดนี้เป็นอย่างดี

เพราะตุ๊กแกจะชอบมาอาศัยอยู่ตามบ้านเรือนของเรา ทำให้ใครหลายคนกลัว นิสัยของตุ๊กแกสวนใหญ่จะออกมาหากินในเวลาตอนกลางคืนเป็นหลัก ส่วนตอนกลางวันจะนอน ในปัจจุบันได้มีการเพราะพันธุ์และสามารถเลี้ยงตุ๊กแกสำหรับขายได้ แต่การส่งออกตุ๊กแกบ้านจะต้องขออนุญาตจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชเสียก่อน

ตุ๊กแก (Tokay Gecko) จัดเป็นสัตว์เศรษฐกิจชนิดหนึ่งที่มีการส่งออก และสร้างรายได้หลายล้านบาทต่อปี ในรูปของตุ๊กแกแห้ง โดยมีประเทศที่รับซื้อสำคัญ ได้แก่ ประเทศจีน ไต้หวัน ฮ่องกง และมาเลียเชีย เป็นต้น

ตุ๊กแกที่ส่งจำหน่ายนี้ ส่วนมากมักเป็นตุ๊กแกบ้านที่พ่อค้าคนกลางหารับซื้อได้ แต่ก็มีเกษตรกรที่เพาะเลี้ยงเองเพียงไม่กี่ราย ปัจจุบัน จำนวนตุ๊กแกบ้านจึงมีความเสี่ยงที่ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคเหนือ

ตุ๊กแก บ้าน

ลักษณะทั่วไปของ ตุ๊กแก

ตุ๊กแกบ้านจะมีลำตัวทรงกระบอก ออกแบน หัวขนาดใหญ่ ดวงตาทรงกลม และโปนออก ดวงตามีสีเหลืองออกน้ำตาล มีม่านตาสีดำ ปิด-เปิด ในแนวตั้งตรง เปลือกตาโปร่งแสง หนังลำตัวมีเกล็ดเป็นตุ่มสาก สีเทาออกฟ้าอ่อน มีจุดแต้มสีส้มเป็นจุดๆ ทั่วลำตัว สามารถเปลี่ยนสีให้จางลงหรือเข้มขึ้นเพื่ออำพรางเหยื่อและศัตรู

ตุ๊กแกจะมีขา 4 ขา มีนิ้ว 5 นิ้ว ใต้อุ้งนิ้ว และนิ้ว มีแผ่นบางๆ (lamellae หรือ pads) เรียงซ้อนกัน ประกอบด้วยตะขอ (hook) ขนาดเล็กจำนวนมาก ช่วยทำให้ตุ๊กแกสามารถเกาะติดกับพื้นผนังได้ดี ปลายนิ้วมีเล็บช่วยในการปีนป่าย

ตุ๊กแกตัวผู้จะมีความยาวมากกกว่าตัวเมีย และโคนหางจะอวบใหญ่กว่า ความยาวหางตัวผู้ยาวประมาณ 120-195 มิลลิเมตร จากปลายปากถึงก้น ส่วนเมียยาวประมาณ 95-155 มิลลิเมตร ตัวผู้มีต่อมหน้าทวาร เรียงเป็นแถวบนรูก้น 10-24 ตุ่ม ส่วนเพศเมียจะไม่มีหางตุ๊กแกมีประโยชน์สำหรับรัดหางตัวเมียขณะผสมพันธุ์

และใช้เคาะพื้นผนังเพื่อขู่ศัตรู และป้องกันที่อยู่ของตน หางตุ๊กแกที่ขาดจะสามารถงอกใหม่ได้ภายในประมาณ 3 สัปดาห์ แต่ลักษณะจะไม่เหมือนเดิม และปรากฏรอยต่ออย่างชัดเจน โดยเฉพาะขนาดหาง และลวดลายที่แตกต่างกัน

ตุ๊กแกร้อง

การดำรงชีพ

โดยปกติแล้ว ตุ๊กแกจะนอนกลางวัน ส่วนกลางคืนจะออกหากินอาหาร แต่บางครั้งก็พบตุ๊กแกออกหากินในเวลากลางวันเหมือนกัน โดยกลางวันมักหลบซ่อนตามซอกอาคารบ้านเรือน ตามกองไม้ โพรงต้นไม้หรือมุมอับต่างๆ และจะออกหาอาหารในช่วงค่ำหลังพระอาทิตย์ตกดิน

เมื่อโตเต็มวัย ตุ๊กแกจะสามารถเริ่มผสมพันธุ์ได้ โดยตัวเมียจะเข้าสู่วัยผสมพันธุ์เร็วกว่าตัวผู้ มีผสมพันธุ์ซึ่งประมาณ 4-5 เดือน โดยสังเกตุจากตุ๊กแกตัวผู้จะร้องเสียงดัง “ตุ๊ก-แก” ซ้ำๆ สำหรับหาคู่ตัวเมีย เมื่อตัวเมียได้รับการผสมไม่กี่อาทิตย์ก็จะวางไข่ ตามแหล่งอาศัยมุมอับที่ซ่อนตัวในเวลากลางคืน

ไข่ที่วางจะลอยติดกับพื้นผิว ไม่หลุดออกง่าย การวางไข่อาจพบเห็นตัวเมียมากกว่า 1 ตัว วางไข่อยู่ใกล้กัน ไข่มีสีขาว เปลือกหนา และแข็ง รูปร่างรี

แหล่งอาหาร และศัตรูสำคัญ

เนื่องจากตุ๊กแกชอบอาศัยตามต้นไม้ โพรงไม้ ตามบ้านเรือน เรือนร้างต่างๆ แหล่งอาหารที่สำคัญจะเป็นแมลงต่างๆ โดยเฉพาะสำหรับตุ๊กแกวัยอ่อน ส่วนตุ๊กแกที่โตเต็มวัยจะกินอาหารได้เกือบทุกชนิด เช่น แมลงต่างๆ ผีเสื้อ ตะขาบ จิ้งหรีด นก ลูกนก ลูกหนู และสัตว์ที่มีขนาดเล็กกว่าเกือบทุกชนิด

ส่วนศัตรูตามธรรมชาติที่คอยจับกินตุ๊กแกที่สำคัญ ได้แก่ นก และงูชนิดต่างๆ โดยเฉพาะงูเขียวที่ชอบหากินตามต้นไม้ ตามบ้าน และอาคาร ถือเป็นศัตรูที่สำคัญที่สุด

ตุ๊กแกผี

สรรพคุณทางยา

ตุ๊กแกได้มีสรรพคุณทางยา ทำให้มีตลาดผู้รับซื้อตุ๊แกต่างๆและประเทศที่ถือเป็นแหล่งสำคัญในการส่งออกตุ๊กแกตากแห้ง โดยเฉพาะคนจีน และคนเชื้อสายจีนในประเทศต่างๆ เนื่องจากมีความเชื่อว่า

ตุ๊กแกมีสรรพคุณเป็นยาอายุวัฒนะ ช่วยบำรุงร่างกาย และรักษาโรคได้หลายชนิด ทำให้ประเทศจีนเป็นประเทศที่คนไทยส่งออกตุ๊กกแกไปขายมากที่สุด แถมราคาก็ใช้ได้ ทำให้คนไทยหันมาเลี้ยงตุ๊กแกไว้ขายกันมากขึ้น

การจับตุ๊กแก

การจับตุ๊กแกตามแบบวิถีชาวชนบทจะออกจับในเวลากลางคืน ประกอบด้วยอุปกรณ์การจับ ได้แก่ หม้อแบตเตอรี่ที่ต่อหลอดไฟ หรือใช้ไฟฉาย ไม้ข้อง และถุงสำหรับใส่ตุ๊กแก โดยมีแหล่งออกจับที่สำคัญ ได้แก่ ต้นไม้ใหญ่ ต้นไม้ตายแห้ง ต้นไม้ที่มีโพรง รวมถึงตามบ้านเรือน บ้านร้างต่างๆ

เมื่อส่องไฟมองหาตามจุดที่กล่าวถึง หากพบตุ๊กแกจะมองเห็นง่าย เพราะแสงไฟจากแบตเตอรี่จะส่องกระทบตาตุ๊กแก ทำให้มองเห็นตาสองข้างเป็นประกายชัดเจน ซึ่งตุ๊กแกจะเชื่อง แต่บางตัวอาจตื่นตัววิ่งเข้าหลบในโพรง

โดยเฉพาะตุ๊กแกที่หนีได้จากการจับครั้งก่อนหรือได้รับอันตรายมาก่อนแล้ว ส่วนตุ๊กแกที่เชื่องจะจับได้ง่าย ด้วยไม้ข้องที่ปลายไม้จะมีบ่วงสำหรับดึงรัด ทั้งนี้ ผู้จับจะต้องสวมถุงมืออย่างมิดชิดเพื่อป้องกันการกัดของตุ๊กแก

ตุ๊กแก

การเลี้ยงตุ๊กแก

  • การศึกษาของอกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พบแหล่งเลี้ยงตุ๊กแกในภาคอีสาน ได้แก่ จังหวัดสกลนคร อำนาจเจริญ อุบลราชธานี และนครราชสีมา ภาคเหนือมีพบในบางจังหวัดเหมือนกัน เช่น เพชรบูรณ์ ลำปาง เป็นต้น
  • การเลี้ยงตุ๊กแกจะเลี้ยงจากพ่อแม่พันธุ์ที่หาได้ตามที่ต่างๆ นำเข้าเลี้ยงเป็นกลุ่มในกรงตาข่าย โดยใช้อัตราตัวผู้ต่อตัวเมีย 1:3 ภายในกรงประกอบด้วยท่อนไม้หักกองรวมกันหรือใช้ท่อนไม้ไผ่รูกลวงวางสำหรับให้ตุ๊กแกหลบอาศัย
  • กรงตุ๊กแกอาจสร้างในโรงเรือนต่างหากหรือทำเป็นกรงขนาดพอยกไหว 1-2 เมตร วางไว้ด้านข้างบ้าน โดยด้านบนโรงเรือนหรือกรงเลี้ยงจะต่อหลอดไฟไว้ในเวลากลางคืน โดยเฉพาะหลอดสีม่วงที่ล่อแมลงมาได้ดี
  • หากต้องการให้ตุ๊กแกโตเร็ว ผู้เลี้ยงจำเป็นต้องหาอาหารเสริมให้ ได้แก่ แมลงต่างๆ เช่น  จิ้งหรีด ที่สามารถหาซื้อได้ตามเกษตรผู้เลี้ยงจิ้งหรีดขายทั่วไป

สถานะภาพ

ตุ๊กแกบ้าน ไม่ได้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พรบ. สงวน และคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 และไม่ได้เป็นสัตว์ป่าในบัญชีหมายเลข 1,2,3 ของอนุสัญญา CITES  แต่เป็นสัตว์ป่าตามบัญชีแนบท้ายประกาศกระทรวงเกษตร

และสหกรณ์ เรื่อง กำหนดชนิดของสัตว์ป่า และซากสัตว์ป่าที่ห้ามมิให้ผู้ใดนำเข้าหรือส่งออกเว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากอธิบดี ในลำดับที่ 13 ของบัญชี ดังนั้น การส่งออกตุ๊กแกบ้านจะต้องขออนุญาตจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชเสียก่อน